NASI
PRZODKOWIE

Grudzień 1944. Na Wileńszczyźnie Niemcy właśnie ustąpili miejsca Sowietom. Dla miejscowej ludności „wyzwolenie" oznaczało początek nowego terroru. NKWD miało listy — wiedzieli dokładnie, kto należał do Armii Krajowej.

17 grudnia 1944 — w kościele w Kalinie trwała msza święta. Sowieci otoczyli budynek i aresztowali wszystkich mężczyzn. Wśród nich był Franciszek Ruszczyński, 41-letni sołtys wsi Rzesza i organizator AK. Zostawił żonę Marię z ośmiorgiem dzieci. Jego najmłodsza córka Henryka miała zaledwie kilka miesięcy — urodziła się już po jego aresztowaniu.

Niecały miesiąc później, 14 stycznia 1945, w kolonii Wyszary patrol NKGB zatrzymał 16-letniego Czesława Nowoszyńskiego. Jego „zbrodnia"? Trzy dni służby w AK — pomagał przy transporcie żywności dla partyzantów w Purwiszkach podczas wakacji u babci. Wystarczyło, by trafić na sowiecką listę.

Obaj — Franciszek i Czesław — przeszli przez więzienie na Łukiszkach w Wilnie. W marcu 1945 roku zostali załadowani do bydlęcych wagonów i wywiezieni w głąb Rosji. Najpierw obóz Jełszanka w obwodzie saratowskim, potem Kutaisi w Gruzji.

W obozie w Kutaisi ich losy się splotły. Przez dwa i pół roku dzielili tę samą celę, ten sam głód, tę samą beznadzieję. Nie wiedzieli jeszcze, że los przygotował dla nich najbardziej niesamowity zbieg okoliczności — że młody chłopak z celi stanie się kiedyś mężem córki starszego współwięźnia.

Maria Ruszczyńska usłuchała rady — natychmiast po śmierci męża wywiozła ośmioro dzieci do Polski. Osiedli na „Ziemiach Odzyskanych", w województwie olsztyńskim. Leokadia miała trzynaście lat. Nigdy więcej nie zobaczyła ojca.

We wsi Sokolica w powiecie bartoszyckim młoda Leokadia poznała żołnierza odbywającego służbę wojskową. Nazywał się Czesław Nowoszyński. Był przystojny, pracowity, skryty. I miał swoją tajemnicę.

Kiedy Czesław zrozumiał, kim jest Leokadia — córką Franciszka Ruszczyńskiego, człowieka, którego śmierć widział na własne oczy — musiał podjąć najtrudniejszą decyzję. Wyznać prawdę. Opowiedzieć o ostatnich miesiącach życia jej ojca. O obozie, głodzie, chorobie. O tym, jak odchodził.

14 marca 1953 — w kościele w Sępopolu, zaledwie kilka dni po śmierci Stalina, Czesław poślubił Leokadię. Córkę człowieka, z którym dzielił celę. Tak los splótł ich życia na zawsze.