FRANCISZEK
RUSZCZYŃSKI

Franciszek Ruszczyński przyszedł na świat 6 marca 1903 roku w Zwieraliszkach, niewielkiej wsi w gminie Rzesza, zaledwie 14 kilometrów od Wilna. Był synem Jana Ruszczyńskiego i Petroneli z domu Bendarewicz, którzy zawarli związek małżeński w 1902 roku w parafii Wilno-Kalwaria.

Ukończył cztery klasy szkoły podstawowej — jak wielu chłopów tamtych czasów musiał wcześnie zacząć pomagać w gospodarstwie. Dorobił się 14-hektarowego gospodarstwa we wsi Rzesza, co jak na tamte warunki stanowiło solidny majątek.

Szybko zyskał szacunek społeczności. Został wybrany sołtysem gminy Rzesza — funkcję tę pełnił przez wiele lat. Od 5 lutego 1938 roku pracował dodatkowo jako kasjer w spółdzielni „Społem" w Rzeszy, co świadczyło o zaufaniu, jakim darzyli go mieszkańcy.

Ożenił się z Marią Hrypińską, urodzoną 18 grudnia 1910 roku w Gułbiłach Wielkich. Razem doczekali się ośmiorga dzieci — czterech córek i czterech synów. Najstarsza Waleria przyszła na świat w 1929 roku, najmłodsza Henryka urodziła się w lipcu 1945 roku — już po aresztowaniu ojca.

Grudzień 1944. Niemcy właśnie opuścili Wileńszczyznę, paląc za sobą Rzeszę. Zaraz po nich nadciągnęło wojsko sowieckie — „masa żołnierzy brudnych, głodnych, zaniedbanych. Brali wszystko, co się dało."

Sowieci mieli listy. Wiedzieli dokładnie, kto należał do Armii Krajowej. 17 grudnia 1944 roku, dwa tygodnie przed świętami, NKWD zorganizowało obławę w miejscowości Kalina, gdzie mieściła się kaplica. Franciszek był na mszy świętej.

Oficjalny powód aresztowania w dokumentach sowieckich brzmiał: „Podejrzenie o przynależność do kontrrewolucyjnej polskiej nacjonalistycznej organizacji powstańczej". Tak Sowieci określali Armię Krajową.

Franciszek trafił najpierw do więzienia na Łukiszkach w Wilnie. W tym samym więzieniu, niecały miesiąc później, znalazł się 16-letni Czesław Nowoszyński — przyszły mąż jego córki Leokadii.